Top 10 sai lầm thường gặp về tiếng Nhật cơ bản xuất hiện đi xuất hiện lại ở gần như mọi lớp học tiếng Nhật vỡ lòng. Đây là những lỗi mà chúng tôi quan sát thấy rất thường xuyên. Các lỗi này rơi vào năm nhóm chính: chữ viết, phát âm, ngữ pháp trợ từ, kính ngữ và cách học. Mỗi lỗi dưới đây, chúng tôi nêu rõ ai hay mắc phải và cách sửa cụ thể, không nói chung chung.
Sai lầm 1: Học romaji quá lâu, chậm chuyển sang kana
Romaji là cách viết tiếng Nhật bằng chữ La-tinh, ví dụ viết “konnichiwa” thay vì viết bằng chữ Nhật thật. Nhiều người mới thấy romaji dễ đọc nên cứ bám lấy nó cả tháng trời. Họ ngại học hiragana và katakana, hai bảng chữ cái cơ bản của tiếng Nhật.
Vấn đề là sách giáo trình, phụ đề phim, biển hiệu ở Nhật đều không dùng romaji. Bám romaji quá lâu khiến người học bị lệ thuộc và đọc chậm.
Cách viết này cũng khiến phát âm sai nhiều từ, vì romaji không phản ánh đúng cách đọc thật của tiếng Nhật. Chúng tôi khuyên nên học xong hiragana trong khoảng hai đến ba tuần đầu. Sau đó, hãy bỏ hẳn romaji và chuyển sang đọc trực tiếp bằng kana, ngay cả khi còn đọc chậm.
Sai lầm 2: Viết sai thứ tự nét và nhầm kana giống nhau
Một số cặp chữ hiragana và katakana trông khá giống nhau, dễ gây nhầm lẫn cho người mới. Ví dụ さ (sa) và き (ki) dễ lẫn nếu viết vội. Trong katakana, シ (shi) và ツ (tsu) cũng chỉ khác nhau ở hướng nét chấm nhỏ.
Viết sai thứ tự nét cũng là lỗi phổ biến không kém, dù nhìn chữ cuối cùng có vẻ giống nhau. Thứ tự nét đúng giúp chữ viết tay trông tự nhiên hơn và giúp nhớ mặt chữ lâu hơn.
Mẹo chúng tôi hay chỉ học viên là viết đi viết lại từng chữ dễ nhầm khoảng mười lần liền, vừa viết vừa đọc to. Cách này hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ nhìn và học thuộc bằng mắt.
Sai lầm 3: Phát âm trường âm, âm ngắt không đúng
Trường âm là âm được kéo dài gấp đôi so với bình thường. Ví dụ おばさん (obasan, nghĩa là cô/dì) khác hẳn おばあさん (obaasan, nghĩa là bà), chỉ vì một âm được kéo dài thêm. Đọc sai độ dài này có thể khiến người nghe hiểu nhầm hoàn toàn sang nghĩa khác.
Âm ngắt, viết bằng chữ っ nhỏ, cũng gây lỗi tương tự. Từ きて (kite, nghĩa là hãy đến) và きって (kitte, nghĩa là tem thư) chỉ khác nhau ở âm ngắt này. Người mới học thường bỏ qua chi tiết nhỏ này vì nghĩ không quan trọng. Nhưng với người bản xứ, đây là khác biệt rất rõ ràng khi nghe.
Sai lầm 4–5: Nhầm trợ từ は và が, に và で
Trợ từ trong tiếng Nhật là những từ nhỏ đứng sau danh từ để chỉ vai trò ngữ pháp của từ đó trong câu. Trong đó, は với が là cặp trợ từ gây nhầm lẫn nhiều nhất. は thường dùng để nêu chủ đề đang nói tới, còn が nhấn mạnh chủ thể thực hiện hành động.
Ví dụ câu 私は学生です (tôi là học sinh) dùng は vì đang giới thiệu chủ đề về bản thân. Còn khi trả lời câu hỏi “ai là học sinh” thì nên dùng が để nhấn mạnh.
Cặp に và で cũng dễ lẫn không kém. に thường chỉ thời gian, địa điểm đến hoặc tồn tại, còn で chỉ địa điểm diễn ra hành động hoặc phương tiện thực hiện.
Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách đặt câu hỏi ngược. Nếu đang nói về nơi một vật đang ở đó thì dùng に, còn nếu đang nói về nơi một hành động xảy ra thì dùng で. Luyện tập bằng cách viết ra khoảng mười câu mỗi tuần, tự chấm lại bằng sách ngữ pháp, sẽ giúp quen dần cách chọn trợ từ.
Sai lầm 6: Dịch từng chữ từ tiếng Việt sang tiếng Nhật
Đây là lỗi gần như ai học ngoại ngữ nào cũng từng mắc, không riêng tiếng Nhật. Người học lấy câu tiếng Việt, dịch từng từ một sang tiếng Nhật theo đúng thứ tự, rồi ghép lại thành câu. Vấn đề là trật tự câu tiếng Nhật khác hẳn tiếng Việt, động từ luôn đứng cuối câu, còn tiếng Việt lại đặt động từ ở giữa.
Cách sửa hiệu quả nhất là học theo mẫu câu có sẵn trong giáo trình, thay vì tự ghép từ theo thói quen tiếng Việt. Khi gặp một tình huống giao tiếp mới, nên tìm xem người Nhật thường nói câu đó như thế nào. Sau đó, hãy bắt chước theo cấu trúc đó, thay vì dịch nghĩa từng chữ một cách máy móc.
Sai lầm 7: Dùng sai kính ngữ với người lớn tuổi, cấp trên
Kính ngữ là hệ thống cách nói lịch sự, trang trọng dùng khi giao tiếp với người lớn tuổi hơn, cấp trên hoặc người mới quen. Tiếng Nhật có ba tầng lịch sự rõ rệt. Dùng sai tầng có thể khiến người nghe cảm thấy bị xúc phạm hoặc thấy người nói thiếu lễ độ, dù bản thân người học không hề có ý đó.
Với người mới bắt đầu, chúng tôi khuyên nên học chắc thể lịch sự cơ bản, gọi là thể ます trước tiên. Đây là mức lịch sự an toàn để dùng trong hầu hết tình huống giao tiếp thông thường. Các tầng kính ngữ cao hơn, dùng trong môi trường công sở trang trọng, nên học sau khi đã vững nền tảng. Học quá sớm dễ gây rối và khiến bạn dùng sai càng nhiều hơn.
Sai lầm 8–9: Học từ vựng rời rạc và bỏ qua nghe
Nhiều người học từ vựng bằng cách học thuộc từng từ riêng lẻ kèm nghĩa tiếng Việt. Ví dụ học 食べる nghĩa là “ăn” mà không gắn với câu hay ngữ cảnh nào. Cách học này khiến từ vựng rất dễ quên, vì não bộ không có gì để liên kết khi cần nhớ lại.
- Học theo cụm từ hoặc câu ví dụ, thay vì học từng từ đơn lẻ tách rời khỏi ngữ cảnh sử dụng.
- Gắn từ mới với một tình huống cụ thể, ví dụ học từ liên quan tới nhà hàng khi đang học chủ đề gọi món.
Bỏ qua kỹ năng nghe cũng là lỗi phổ biến không kém, vì nhiều người chỉ tập trung học ngữ pháp và từ vựng trên giấy. Nghe hằng ngày, dù chỉ mười đến mười lăm phút, từ tài liệu phù hợp đúng trình độ, giúp quen dần với tốc độ nói thật. Cách này cũng giúp bạn quen với việc người Nhật rút gọn câu khi nói chuyện.
Nếu đang tìm phương pháp học từ vựng hiệu quả hơn cho việc tự học ngoại ngữ nói chung, có thể tham khảo thêm góc nhìn từ bài học từ vựng qua sách song ngữ, phương pháp có thực sự hiệu quả hơn app mà chúng tôi từng phân tích. Nguyên tắc trong bài đó áp dụng được cho việc học tiếng Nhật không kém gì tiếng Anh.
Việc chọn công cụ tự học sao cho hiệu quả cũng là băn khoăn chung của người học ngoại ngữ. Bạn có thể tham khảo thêm cách tự học bằng app và sách sao cho hiệu quả mà chúng tôi từng chia sẻ, vì nguyên tắc chọn công cụ này áp dụng được cho cả người tự học tiếng Nhật.
Sai lầm 10: Luyện thi quá sớm, bỏ nền tảng giao tiếp
JLPT là kỳ thi năng lực tiếng Nhật được công nhận rộng rãi, chia làm năm cấp độ từ N5 đến N1. Nhiều người mới học vài tháng đã vội mua sách luyện đề JLPT N5, tập trung làm bài mẫu mà bỏ quên việc luyện nói, luyện nghe thực tế.
Hạn chế của cách học chỉ để thi là người học có thể đạt điểm cao trên giấy nhưng lại lúng túng khi gặp tình huống giao tiếp thật. Điều này xảy ra vì đề thi chủ yếu kiểm tra đọc hiểu và ngữ pháp, ít kiểm tra khả năng phản xạ nói.
Chúng tôi khuyên nên xây nền tảng giao tiếp cơ bản vững trong ít nhất ba đến bốn tháng đầu. Sau đó mới nên bắt đầu luyện đề JLPT nếu có mục tiêu thi chứng chỉ. Nếu bạn đang phân vân về lộ trình tổng thể nên học theo thứ tự nào, có thể tham khảo lộ trình học tiếng Nhật hiệu quả cho người mới bắt đầu mà chúng tôi từng biên soạn khá chi tiết.
Tổng kết Top 10 sai lầm thường gặp về tiếng Nhật cơ bản
Nhìn chung, Top 10 sai lầm thường gặp về tiếng Nhật cơ bản ở trên đều xoay quanh năm nhóm: chữ viết, phát âm, trợ từ, kính ngữ và cách học. Nếu bạn nhận ra mình đang mắc một vài lỗi trong số này, hãy sửa dần từng nhóm thay vì cố sửa tất cả cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Tự học tiếng Nhật bao lâu thì giao tiếp cơ bản được?
Với người học đều đặn mỗi ngày khoảng ba mươi phút đến một tiếng, thường mất từ sáu tháng đến một năm để giao tiếp cơ bản. Các tình huống này gồm chào hỏi, gọi món, hỏi đường. Thời gian này còn tùy vào cách học và mức độ tiếp xúc thực tế với người Nhật hoặc tài liệu nghe.
Nên học hiragana trong bao lâu?
Thường mất khoảng hai đến ba tuần để nhớ mặt chữ và đọc trôi chảy, nếu luyện viết và đọc đều đặn mỗi ngày. Sau khi thành thạo hiragana, nên học tiếp katakana ngay, vì hai bảng chữ này dùng song song trong hầu hết văn bản tiếng Nhật thực tế.
Có cần học Kanji ngay từ đầu không?
Không cần thiết phải học Kanji ngay từ những tuần đầu tiên. Nên ưu tiên vững hiragana, katakana và một số mẫu câu cơ bản trước. Sau đó mới bắt đầu học Kanji song song, thường từ tháng thứ hai hoặc thứ ba trở đi, tùy tốc độ tiếp thu của mỗi người.
Học qua ứng dụng có đủ để thi JLPT N5?
Ứng dụng có thể hỗ trợ tốt cho việc học từ vựng và luyện nghe hằng ngày. Nhưng để thi JLPT N5 hiệu quả, nên kết hợp thêm sách ngữ pháp bài bản và luyện đề mẫu, vì đề thi có cấu trúc riêng mà ứng dụng thường không mô phỏng đầy đủ. Nếu con bạn đang cân nhắc định hướng học ngoại ngữ song song với chương trình chính khóa, có thể tham khảo thêm tại dace.edu.vn để có thêm góc nhìn tham khảo.